Houtdraaien: een beetje geschiedenis….

In vroeger tijden keek men met grote bewondering naar de houtdraaier en zijn draaibank. Omstreeks 1500 kreeg keizer Maximiliaan uit naam van de Oostenrijkse bevolking een zeer fraai bewerkte houtdraaibank ten geschenke. Veel groten der aarde hadden in hun paleizen aparte zalen ingericht waar vaak ware kunstwerken werden gemaakt. Het houtdraaien werd al in oude tijden beoefend. Vanaf de aloude nog met de boog aangedreven bank de z.g. fiedelbank werd later overgegaan naar de engeltjes draaibank en de wipdraaibank. In de huidige tijden zijn alle draaibanken elektrisch en bijna altijd voorzien van een elektronische toerenregelaar. Zelfs Leonardo da Vinci heeft zich bezig gehouden met verbeteringen aan de houtdraaibank.

Vroeger was men alleen maar in staat om hout te draaien de benodigde kracht door middel van fiedelboor of een met de voet bediende wip leverde te weinig kracht om andere materialen te bewerken. Pas na de tweede wereldoorlog werden elektrisch aangedreven draaibanken algemeen. Wanneer de mens voor het eerst een draaibank heeft gebruikt is niet bekend. In het graf van Thebe zien we al een afbeelding van een man die een op een draaibank lijkend apparaat bediend. Daarom nemen we aan dat 1500 tot 1000 B.C. de oude Egyptenaren al bekend waren met het houtdraaien en dit wordt algemeen aangenomen als de begintijd van het houtdraaien. Ook de boortol stamt uit die tijd en was een vernuftig instrument. Heel simpel en eenvoudig, een houten klos met aan de onderzijde een metalen pen. Om die klos werd met een paar slagen een snoer gewonden dat op zijn beurt aan een boog werd bevestigd en men had een primitief maar goed werkend hulpstuk. Deze manier van hanteren en aandrijven wordt fiedelen genoemd.
Tot in de huidige tijd wordt er nog steeds gedraaid met deze eenvoudige maar goed bruikbare techniek:

[hana-flv-player
video=”http://www.galerievanoorschot.nl/wp-content/uploads/2013/01/75500376c2185aef16a6853c19f5b89b_pieces.flv”
width=”400″
height=”320″
description=”The bow Lath Turner – Marakech”
clickurl=”http://www.galerievaoorschot.nl/”
clicktarget=”_blank”
player=”4″
autoplay=”false”
loop=”false”
autorewind=”true”
splashimage=”http://www.galerievanoorschot.nl/wp-content/uploads/2013/01/bowlatheturner.jpg”
/]

Na 1500 werd de fiedel bank vervangen door de wipdraaibank, men gebruikte weliswaar nog steeds een koord dat met een aantal windingen om het werkstuk zat, maar nu had men een end aan een voetplank bevestigd en het andere eind aan een verende plank of tak boven de bank.

2013-01-27_13.13.33

Het gevolg is wel dat zowel bij de fiedel als bij de wipdraaibank de draairichting bij elke op of neergaande slag de draairichting werd omgekeerd en men dus maar de helft van de tijd effectief kon draaien. Leonardo da Vinci had la een draaibank ontworpen met krukas en vliegwiel  maar deze manier werd niet overgenomen en de trapdraaibank bleef nog heel lang in zwang. Er is ook nog een periode geweest dat de houtdraaibank werd aangedreven door een enorm wiel waaraan een leerjongen de hele dag stond te draaien.
Door de verdergaande ontwikkeling werden de banken groter en zwaarder en verdween houtdraaien uit het zicht en werd niet meer als huisvlijt beoefend.  Maar in de huidige tijd neemt de belangstelling weer toe en in Nederland in 1992 en in België in 1991 zijn er verenigingen opgericht met als doelstelling de bevordering van het houtdraaien als kunst en als nijverheid te bevorderen.

→ Radius (Nederlandse Vereniging van Houtdraaiers)

→ Vlaams Gilde van Houtdraaiers